Belichtingsdriehoek: in 3 stappen naar betere foto’s!

Belichtingsdriehoek Diafragma ISO waarde Sluitertijd

Schrijven met licht

Licht is hét belangrijkste onderdeel van fotografie. De term fotografie is afgeleid uit het Grieks en betekent letterlijk schrijven met licht. Een goede foto valt of staat dus met de perfecte belichting. 

En daarmee bedoel ik niet persé hoe het mooie namiddag zonnetje op je model schijnt. Dat is natuurlijk een prachtig beeld, maar als je de camera niet goed hebt ingesteld, zal je foto alsnog over- of onderbelicht raken. 

Nee, met belichting bedoel ik in dit geval hoeveel licht er op de sensor van je camera valt. Dit moet precies goed ingesteld worden, zodat je foto niet te donker of te licht wordt. 


De belichtingsdriehoek

De belichting van je foto regel je met de belichtingsdriehoek. Dit zijn drie elementen die nauwkeurig samenwerken om de belichting van een foto te bepalen. 

Deze elementen zijn de diafragma, sluitertijd en ISO waarde. Deze drie variabelen vormen elk één van de hoeken van de belichtingsdriehoek, en werken dus samen om een foto juist te belichten. 


1. Diafragma

Met diafragma wordt de opening van de lens bedoeld. In elke lens zit een opening met lamellen die kunnen openen en sluiten. 

De lamellen kunnen wisselen in grootte: hoe groter de opening, hoe meer licht er door de lens valt; en hoe kleiner de opening, hoe minder licht er door de lens valt. 

Je kunt het vergelijken met je pupillen: wanneer het erg zonnig is, zullen je pupillen minder groot zijn dan in het donker. Wanneer het donker is moet er meer licht op je pupillen vallen om goed beeld te kunnen vormen dan wanneer er genoeg omgevingslicht is. 

Voor je camera geldt dus hetzelfde principe. 

Belichtingsdriehoek diafragma lens lamellen
De diafragma opening zichtbaar in de lens

Het f-getal

De diafragma wordt uitgedrukt in het f-getal. Een grote opening heeft een klein f-getal. Een kleine opening heeft een groot f-getal. 

Wanneer je f/1.8 in beeld ziet staan, weet je dat het gaat om een grote lensopening. Er valt dus meer licht op de sensor dan wanneer je bijvoorbeeld f/11 ziet staan. 

Scherptediepte

De lensopening heeft ook invloed op de scherptediepte. De scherptediepte is het gedeelte van je foto dat in focus is. 

Een foto met veel scherptediepte heeft objecten op de voorgrond en de achtergrond in focus, zoals je veel ziet in landschappen. 

Een foto met weinig scherptediepte heeft een object op de voorgrond in focus, terwijl de achtergrond vervaagt is. Dit zie je vaak in portretfotografie. 

Een grote lensopening zorgt voor weinig scherpte diepte. Een kleine lensopening zorgt voor veel scherpte diepte. 

Goed, adempauze. Het is tijd voor een kleine samenvatting:

Een groot diafragma betekent een grote lensopening. Hierbij hoort een klein f-getal en weinig scherptediepte.

Een klein diafragma betekent een kleine lensopening. Hierbij hoort een groot f-getal en veel scherptediepte. 

Belichtingsdriehoek Diafragma Scherptediepte
Weinig scherptediepte zorgt voor een wazige achtergrond

2. Sluitertijd

De tweede hoek van de belichtingsdriehoek is de sluitertijd. Kort samengevat is dit de tijd dat er licht op de sensor valt. 

Een foto wordt gemaakt doordat er licht op de sensor in de camera valt. De sensor zet dit licht vervolgens om tot een digitaal signaal dat wordt opgeslagen op de SD-kaart. Dit wordt uiteindelijk de foto die jij en ik kunnen bekijken. 

De sensor wordt afgeschermd door twee gordijntjes, die bij het maken van een foto opengaan. Het eerste gordijntje zorgt ervoor dat er licht op de sensor valt, en het tweede gordijntje zorgt er vervolgens voor dat de sensor weer afgesloten wordt. De sluiter. Tijd. Sluitertijd. 

De sluitertijd wordt weergegeven als het aantal seconden dat de sluiter belicht wordt. Dit is vaak minder dan een seconde. Daarom zie je vaak breuken staan (zoals 1/250). 

Hoe dichter je bij de seconde komt (of erover heen gaat), hoe langer de sluitertijd. 

Beweging

De sluitertijd heeft ook invloed op hoe beweging wordt vastgelegd. Een korte sluitertijd zorgt ervoor dat er maar een fractie van een seconde van het beeld wordt vastgelegd door de sensor. Hiermee bevries je als het ware de actie.

Wanneer je een langere sluitertijd gebruikt, gebeurt er het tegenovergestelde. Doordat er langer licht op de sensor valt, worden bewegingen ook geregistreerd: dit zie je terug als strepen of een waas. Dit wordt ook wel bewegingsonscherpte genoemd. 

Kort samengevat bepaalt de sluitertijd hoe lang de sensor belicht wordt. Hoe langer de sluitertijd, hoe langer de sensor belicht wordt. Dit zorgt voor bewegingsonscherpte.

Hoe korter de sluitertijd, hoe korter de sluiter belicht wordt. Dit bevriest de actie.

Belichtingsdriehoek Sluitertijd Beweging
Beweging bevriezen versus bewegingsonscherpte

3. ISO waarde

De laatste hoek van de belichtingsdriehoek is de ISO waarde. De ISO waarde gaat over de lichtgevoeligheid van de sensor. 

Dit kun je kunstmatig instellen, zodat de deeltjes in de sensor die het licht omzetten in een digitaal signaal, het licht beter kunnen ‘zien’. Hoe gevoeliger de sensor is, hoe lichter de foto uiteindelijk zal worden. 

De lichtgevoeligheid wordt aangegeven met een getal: de meeste camera’s beginnen bij 100 of 200 (weinig lichtgevoelig), en gaan stapsgewijs naar 6400 en soms hoger (heel lichtgevoelig). Hoe hoger de ISO waarde, hoe gevoeliger de sensor is voor licht, hoe minder licht er op de sensor hoeft te vallen voor een goed belichte foto. 

Klinkt als een droom, die ISO waarde! Maar toch heeft deze instelling een naar effect: ruis

Ruis

De sensor heeft, net als jij, meer moeite met scherp zien wanneer het donkerder wordt. Dit vertaalt zich naar ruis op de foto. Hoe hoger de ISO waarde, hoe meer ruis er zal optreden. De ruis kan ervoor zorgen dat je foto onscherp oogt, zelfs wanneer je de focus precies goed hebt!

Een hogere ISO waarde zorgt dus voor meer lichtgevoeligheid, maar ook meer ruis.

Een lagere ISO waarde zorgt voor minder lichtgevoeligheid, en dus minder ruis.


Alle hoeken van de belichtingsdriehoek samen

Zoals je vast al hebt gemerkt, is er niet één instelling die ervoor zal zorgen dat je foto goed wordt belicht. Bij een te groot diafragma is er weinig scherptediepte. Bij een te grote sluitertijd, treed er bewegingsonscherpte op. En bij een te hoge ISO waarde, ontstaat er ruis op je foto. 

Nee, het gaat om hoe je de drie instellingen samen gebruikt om tot de perfecte belichting te komen. 

Prioriteit

Dit kun je helemaal handmatig instellen, maar daar zijn we nog niet aan toe in onze reis door de fotografiewereld. In plaats van alles zelf in te stellen, kun je kiezen wat er voor jouw stijl van fotografie het belangrijkste is: de scherptediepte of het bevriezen van beweging.

Als je weet wat voor jou belangrijk is, kun je het bijbehorende prioriteit programma selecteren op het programmakeuzewiel van je camera. 

De prioriteit programma’s zijn Diafragma Prioriteit/Aperture Priority (Av of A op het programmakeuzewiel) en Sluitertijd Prioriteit/Shutter Priority (Tv of S op het programmakeuzewiel). 

Met deze programma’s bepaal jij de diafragma of de sluitertijd, en berekent de camera wat er verder nodig is voor een goed belichte foto. De ISO waarde kun je ook op [Auto] zetten, of zelf bedienen. Waar je maar comfortabel mee bent!


Tolt je hoofd al een beetje?

Dat was een hele pil aan informatie. Laat het even bezinken en speel wat met de belichtingsdriehoek en de Prioriteit programma’s van je camera. 

In de volgende weken ga ik verder in op wat scherptediepte en bewegings(on)scherpte kan betekenen voor je foto. Daarnaast gaan we ook kijken naar licht, compositie, kleuren, en nog zoveel meer. 

Genoeg leesvoer voor je luie zondagmiddag dus!

Wil je liever meteen al verder aan de slag? Ik heb een hele leuke gids beschikbaar met tips voor beginnende newborn fotografen. Deze Ultieme Newborn Fotografie Gids is helemaal gratis te downloaden! 

Op zoek naar meer inspiratie voor newborn foto’s? Op Pinterest houd ik een bord bij met té schattige foto’s en de leukste fotoshoot ideetjes. 

Tot volgende zondag!

Newborn Fotografie Gids Opt-In

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *